terug

Gevelstenen met Gekroonde Halve Maan, Grotekerkplein (1773) en Botersloot (1680-1720)

Verhaal

Hendrik van der Wallen, koopman, kocht op 10 juli 1772 een huis, koetshuis, stalling en erf aan de straat bij de Laurenskerk. Een jaar daarop is het pand in gebruik als pakhuis. De gevelsteen is niet gedateerd, maar volgens een tekening van Briedé stond er onder de maan 1773. Er is geen reden hieraan te twijfelen. Het lijkt ook logisch: Van der Wallen koopt het pand en een jaar later prijkt er een gevelsteen in de gevel. De naam van de gevelsteen heeft hij wellicht ontleend aan de bekende zeepziederij "de Gekroonde Halve Maan" aan de noordzijde van de Hoogstaat; de panden waren ruggelings met elkaar verbonden. In 1647 wordt er al melding gemaakt van een huis De Halve Maan, vanouds "de zeepketel", aan de noordzijde van de Hoogstraat. In 1794 kocht François van Vollenhoven, eigenaar van de zeepziederij, het pakhuis van Van der Wallen. In 1832 is hij eigenaar van beide panden. Op een plattegrond uit 1832 is te zien dat het pand doorloopt van Grotekerkplein naar de Hoogstraat. Het Grotekerkplein was oorspronkelijk een deel van het oude kerkhof, dat rondom de Laurenskerk lag.

De gekroonde maan aan Botersloot

In 1802 heeft de eigenaar van het bovengenoemde pand nog een andere zeepziederij in bezit aan de Botersloot. Deze zeepziederij kreeg dezelfde naam en had vrijwel dezelfde gevelsteen in de gevel. Een tekening van Briedé laat zien dat er boven de gevelsteen oorspronkelijk een kroontje prijkte net als op de gevelsteen aan het Grotekerkplein.
De Botersloot komt voor het eerst in 1433 voor. Hiermee werd het water aangeduid dat liep van de Buitenrotte tot in de Kipsloot, of Rotte binnen de stad, bij de Huibrug. Het noordelijkste gedeelte heette de Buitenbotersloot en later de Karnemelkshaven. De kaden kwamen eerst als Achterweg voor en ook wel ´ns als 's Gravenstraat. Later heetten beiden zijden Botersloot. In 1866 werd de Botersloot gedempt.

Een andere bekende maar dan rode Halve Maan lag aan de Hoogstraat even ten westen van Halvemaansteeg. Hier bevond zich, een uit de zestiende eeuw daterende brouwerij van het bekende geslacht Kieviet. De gevelsteen van deze brouwerij is verloren gegaan maar het is wel bekend dat het om een vierkante steen gaat met afbeelding van een halve maan met in de linkerbovenhoek zes sterren en een onderschrift De Half Maan.

De gevelsteen van de Botersloot is na het bombardement van 1940 in de collectie terecht gekomen. De steen aan het Grotekerkplein moet tussen 1880 en 1905 zijn geschonken aan het museum.

ReactiesVerhaal Mensen Verwant Naslag Streetview